22 lutego 2014

Opuszczone muzeum "Mesko"

Dawny budynek muzeum Mesko (izby tradycji Mesko). Wybudowany w 1923 r. Budynek wśród mieszkańców Skarżyska-Kamiennej funkcjonuje pod nazwą "Laboratorium Mościckiego", w latach trzydziestych bywał tam Prezydent RP Ignacy Mościcki i miał tam swoje laboratorium chemiczne. W czasie II wojny światowej mieściła się w nim siedziba kierownictwa obozu pracy, o czym informuje na budynku logo firmy HASAG oraz napis WERK B  jednego z trzech obozów na terenie zakładu. Nieoficjalnie zwany przez Polaków „rakieciarnią”, na terenie tego obozu znajdowały się automatyczne tokarnie do wytwarzania m.in. łusek pocisków przeciwlotniczych. Obóz niewolniczej pracy przy fabryce amunicji Hugo Schneider Aktiengesellschaft Metallwarenfabrik (HASAG) w Skarżysku-Kamiennej był jednym z 25 tego typu obozów istniejących w czasie II wojny światowej na terenie dystryktu radomskiego i jednym z setek rozsianych po całej okupowanej Polsce.










Zakłady Metalowe "Mesko" w Skarżysku-Kamiennej

W roku 1922 władze państwowe zadecydowały o wybudowaniu w Skarżysku-Kamiennej wielkiego zakładu zbrojeniowego o nazwie "Państwowa Fabryka Amunicji". Rok 1924 to okres uruchomienia tej fabryki, której rozwój ściśle łączył się, przez dziesięciolecia z rozwojem miasta i miał istotny wpływ na ten rozwój. Budowa Fabryki Amunicji w Skarżysku była jedna z większych inwestycji utworzonego w latach 30-tych Centralnego Okręgu Przemysłowego. Cały kompleks zbrojeniowy obejmował oprócz w/w Fabryki Amunicji, Wytwórnię Węgla Aktywowanego i Zakład tzw. Chemiczny (specjalizujący się w produkcji chemicznej związanej z produkcją zbrojeniową). Łącznie z budową tych zakładów tworzących miejsca pracy rozpoczął się dynamiczny rozwój miasta, powstały nowe osiedla mieszkaniowe dla robotników i kadry inżynierskiej. W 1932 roku Fabryka Amunicji zatrudniała 2760 osób, w roku 1936 - ponad 3000 osób, a w roku 1939 ponad 4500 osób. W ostatnim roku istnienia II Rzeczypospolitej, Skarżysko-Kamienna było istotnym ośrodkiem przemysłu nie tylko w regionie, ale również w całym Centralnym Okręgu Przemysłowym. Wybuch II wojny zniweczył wspaniałe plany gospodarczego rozkwitu Polski. Wkrótce wszystkie zakłady zbrojeniowe na Kielecczyźnie przejęli Niemcy i zaczęli je wykorzystywać do swoich militarnych celów. Fabrykę Amunicji w Skarżysku i fabrykę "Granat" w Kielcach przejął koncern Hugo Schneidera AG ("Hasag"). 

W latach powojennych, w zupełnie już innych realiach politycznych i gospodarczych, w Skarżysku zaczęto powoli uruchamiać zakłady zbrojeniowe pod nową nazwą: Zakłady Metalowe "Mesko". Cały przemysł zbrojeniowy zaczął funkcjonować w ramach Układu Warszawskiego, pod ścisłą kontrolą i według licencji wschodniego sąsiada, a znacznie później także w oparciu o własną dokumentację, opracowaną przez Ośrodek Badawczo-Rozwojowy istniejący w zakładach. Równolegle z produkcją wojskową uruchamiano również produkcję cywilną, która z biegiem czasu zaczęła dominować. "Mesko" stawało się ogromnym kombinatem przemysłowym. Asortyment towarów produkowanych przez sektor cywilny zakładu był niesłychanie bogaty: m.in. proste narzędzia i maszyny, kalkulatory, maszyny włókiennicze, oprawy oświetleniowe, traktory ogrodowe z przyczepami, kosiarki, kuchnie gazowe, rowery, narzędzia precyzyjne, długopisy, sprzęt AGD. W szczytowym okresie swego rozwoju (lata 80.) ZM "Mesko" zatrudniały około 12 tysięcy ludzi. Prawie z każdej rodziny ze Skarżyska ktoś tu pracował. Do fabryki należało m.in. 9 zakładów branżowych i 42 wydziały produkcyjne, zlokalizowane na olbrzymiej powierzchni użytkowej około 9 kilometrów kwadratowych, liczne obiekty wczasowe, sportowo-rekreacyjne, hotele. 

Dzisiaj można obejrzeć opuszczone, zrujnowane obiekty, ogromne zdewastowane hale, budowane jeszcze przed wojną. Efekt restrukturyzacji po 1989 r., mniejszej produkcji oraz braku eksportu do byłego Związku Radzieckiego. Obecnie MESKO S.A. przy pomocy kapitału z Izreala i Stanów Zjednoczonych unowocześnił swoją produkcję i uruchomił nową generację produktów, które zapewniają temu pracodawcy produkcję na najbliższe lata, choć jest to bardzo malutki ułamek zakładów jakie kiedyś funkcjonowały.













Zespół pałacowo-parkowy w Chlewiskach

Pałac w Chlewiskach to jedna z najstarszych rezydencji ziemiańskich w Polsce. Na przestrzeni wieków znajdował się on w rękach znanych rodów: Duninów, Odrowążów-Chlewickich, Podkańskich, Sołtyków, Platerów. Kolejni właściciele nadawali zamkowi coraz to nowy wygląd. Tym oto sposobem pierwotny dwór zmienił się w zamek, a zamek w pałac, który możemy oglądać i podziwiać do dziś. Pierwszym z sześciu znamienitych rodów władających Chlewiskami byli Duninowie herbu Łabędź. Starosta Piotr Dunin ze Skrzynna najpierw wybudował w Chlewiskach kościół (1121 r.), a kilka lat później (1135 r.), na usypanym w tym celu wzgórzu, dwór obronny. Duninowie władali rezydencją aż do połowy XIV w, wtedy dwór znalazł się w rękach jednego z najznakomitszych rodów rycerskich, Odrowążów. Odrowążowie, którzy wkrótce przybrali od osady nazwisko Chlewiccy, przekształcili dwór w zamek rycerski. W ich rękach majątek pozostawał do 1661 roku. W XVIII wieku właścicielami zamku zostali Józef i Aleksander Podkański. W tym okresie jak i w następnym wieku zamek przebudowywano na wygodną rezydencję. W 1801 r. Chlewiska przejęła rodzina Sołtyków, ale kilkadziesiąt lat później rząd rosyjski odebrał im majątek za udział w Powstaniu Listopadowym. Pod koniec XIX wieku zamek w Chlewiskach wykupił miłośnik nowinek technicznych, hrabia Kazimierz Broel-Plater. Później, do roku 1912 majątkiem zarządzał syn Platera, hrabia Konstanty, a następnie jego potomkowie. Od roku 1999 pałac jest własnością firmy Manor House i służy jako ośrodek wypoczynkowo-szkoleniowy. 









Starannie utrzymany, zabytkowy park krajobrazowy kryje w sobie tajemnicze miejsca, wśród pomników przyrody, malowniczych stawów i wypielęgnowanych klombów znaleźć można wiele reliktów przeszłości. 

Baszta z XVIII w. 

Surowa kamienna konstrukcja stylizowana na gotycki zamek. Wykorzystywana jako punkt widokowy i ambona strzelecka ówczesnego zwierzyńca. 





Lodownia 

Zachowane do dziś relikty lodowni dworskiej znajdują się na północnym stoku wzgórza. U stop wzgórza znajduje się wejście do czterech komór lodowni na szczycie wzgórza znajduje się czworokątny szyb zasypowy. 




Piwnice 

Do chwili obecnej zachowały się trzy piwnice wkopane we wzgórze zamkowe. 






Kapliczka z 1605 r. 

Powstała jako wieżyczka obserwacyjna z okrągłymi otworami strzelniczymi. Jest to dwukondygnacyjny budynek na planie kwadratu. Obecnie zaadaptowana na na dwie kaplice: Bożej Rodzicielki i Świętego Jacka.