15 lutego 2014

Zespół pałacowo-parkowy Druckich-Lubeckich w Baltowie

Zespół pałacowo-parkowy w Bałtowie powstał na przełomie XVIII i XIX wieku i stanowi pozostałość po byłych właścicielach Bałtowa Druckich-Lubeckich. Około roku 1930 uległ pożarowi i został odbudowany w nowej wersji. Rodzina Druckich- Lubeckich zamieszkiwała pałac do 1945 roku, a następnie w wyniku nacjonalizacji został on przeznaczony na siedzibę Szkoły Żeńskiej Gospodarstwa Domowego, następnie Zespołu Szkół Rolniczych. Folwark pełnił nadal rolę zaplecza gospodarczego, natomiast w budynku pałacu umieszczono szkołę. 

W przypadku pałacu i parku zmiana użytkownika doprowadziła do szeregu zmian funkcjonalnych, a w konsekwencji do dewastacji. Nie remontowany pałac o stale pogarszającym się stanie technicznym przestał być użytkowany w momencie wybudowania nowej szkoły w roku 1982. W tym czasie rozpoczęto kompleksowy remont, jednak ze względu na brak środków finansowych przerwano go w 1992 roku. Pomimo znacznego zaawansowania remontu wewnątrz, pałac na zewnątrz wciąż jest zdewastowany, szczególnie elewacja narażona na działanie czynników atmosferycznych. 

Budynek miał trzy kondygnacje i 36 pokoi. Wejście do pałacu zdobiły kamienne lwy, miały około 60-70 cm wysokości i 1,20 m długości. Przetrwały dwie wojny światowe i komunizm. Choć ważyły prawie pół tony, zniknęły sprzed pałacu kilka lat temu. Wokół pałacu urządzony był park geometryczno-krajobrazowy, założeniem sięgający XVII wieku, przekomponowany w poł. XIX w. Ówczesny zamysł z ciekawym układem alejek spacerowych, tarasowo schodzących ku Dolinie Kamiennej, czytelny jest do dziś. Do parku wprowadzała murowana brama z końca XIX w z napisem: "Boże! Ci wszyscy którzy tu bywają, Czego nam życzą niechaj sami mają." 

W parku obok pałacu znajduje się zrujnowana kaplica z 1786 roku, postawiona na miejscu dawnego spalonego kościoła. Obecnie użytkownikiem całego obiektu jest Zespół Szkół w Bałtowie, którego działalność dydaktyczna jest prowadzona we współczesnym budynku na terenie parku.





















Barokowy kościół i brama w Krynkach

Świątynię pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny wzniesiono w 1727 roku, lecz co najmniej sto lat wcześniej, na tym samym miejscu stała drewniana kaplica z łaskami słynącym obrazem Matki Bożej. Przed kościołem stoi modrzewiowa, gontem kryta brama i dwie dzwonnice o charakterze barokowym z 1779 r. Ciesielka jest oryginalna, a niektóre elementy pochodzą z pierwotnego, XIV-wiecznego kościoła. Mieści się tu dzwon z 1581 r. Bramę ozdabiają rzeźbione w drewnie ornamenty. Obok kościoła znajdują się dwie chrzcielnice. Jedna pochodzi z 1703 r. Naprzeciwko dzwonnicy a zarazem bramy wejściowej, znajduje się figura św. Stanisława biskupa. Według niektórych podań może pochodzić ona z II połowy. XVIw. Zabytkowy kościół wraz z dzwonnicą, figurą św. Stanisława biskupa, i otaczającymi go wiekowymi dębami i jesionami stanowi ciekawy element krajobrazowy. Na starej części cmentarza parafialnego, można obejrzeć oryginalne nagrobki z I połowy. XIXw.







Przelew wodny w Brodach

Ten kamienny jaz na rzece Kamiennej zbudowany został w 1840 r. Spiętrzał niegdyś wody rzeki Kamiennej napędzające urządzenia walcowni i pudlingarni (zakładu hutniczego) w Brodach. Zachowany jest w świetnym stanie architektonicznym i malowniczo wkomponowany we współczesną tamę. Zachowany do dziś fragment zabytkowej tamy przypomina dziś o wielkim budowniczym Staropolskiego Okręgu Przemysłowego, - księdzu Stanisławie Staszicu. W 1816 r. został on Generalnym Dyrektorem Przemysłu i Kunsztów w Królestwie Kongresowym. Staszic opracował długofalowy plan rozbudowy górnictwa, hutnictwa i przemysłu metalowego, w którym zamierzał wybudować ciągły zakład fabryk żelaznych, położony wzdłuż źródła energii - rzeki Kamiennej. Plan ten udoskonalił Ksawery Drucki - Lubecki. W potężnym kombinacie metalurgicznym, istotną rolę pełniły zakłady w Starachowicach. W górnym biegu Kamiennej zlokalizowane były głównie wielkie piece produkujące surówkę, natomiast poniżej Starachowic, pracowały zakłady w Michałowie, Brodach i Nietulisku, wytwarzające półprodukty i gotowe wyroby żelazne.

Ważne ogniwo kombinatu stanowiła wybudowana i zlokalizowana u podnóża tamy - pudlingarnia i walcownia w Brodach. W trzech piecach pudlowych odwęglano surówkę, pochodzącą głównie z wielkiego pieca w Starachowicach, otrzymując kowalne żelazo. Przekuwano je pod ponad półtonowym młotem, a następnie walcowano, formując półprodukty: tzw. rygle i kęsy. Nożyce przycinały je do odpowiedniej długości. Wszystkie te urządzenia napędzane były przez siedmiometrowe koło wodne o mocy 40 KM. Nikłą pozostałością samego zakładu jest dziś fragment sztolni i kanału odprowadzającego wodę z komory koła - do rzeki. W celu wykorzystania energii spadku wód wybudowano tamę z siedmioprzęsłowym przelewem, regulującym poziom wody w zalewie. Stawidła wykonał przedsiębiorca murarski Franciszek Schramm. Zaprawy stosowane przez niego (poniżej lustra wody), odpowiadały recepturze wypróbowanej przy budowie Kanału Burgundzkiego. Wyjątkowe w tej budowli są także kamienne, estetycznie wykończone sklepienia arkad, ponieważ na ogół nad jazem budowano drewniany pomost. Przelew stanowi świadectwo wysokiego poziomu myśli technicznej początku XIX w. Obok zabytkowego przelewu znajduje się czynny nowy przelew.










8 lutego 2014

Golgota w Dąbrówce Warszawskiej

W latach osiemdziesiątych w Dąbrówce Warszawskiej przy współudziale całej społeczności została wybudowana kaplica pod wezwaniem św. Judy Tadeusza. Proboszczem parafii św. Judy Tadeusza został ks. Bogdan Siurni. Po przybyciu do parafii, wykorzystując otoczenie kaplicy, rozpoczął budowę Golgoty i Drogi Krzyżowej wiodącej wzdłuż leśnych ścieżek. Golgota położona jest na lekkim wzniesieniu i otoczona lasem. Wykonana jest z kamieni polnych różnej wielkości. Zbierali je parafianie wraz z księdzem na terenie parafii i nie tylko. Zdobią ją witraże wykonane z wypalonych, kolorowych zniczy. Projektantem i głównym nadzorcą Golgoty jest ksiądz proboszcz.











Dąb Bartek

Dąb Bartek to najsłynniejsze polskie drzewo. Dąb stoi w Zagnańsku w województwie Świętokrzyskim. Drzewo stanowi jedną z największych atrakcji turystycznych okolicy i Gór Świętokrzyskich. Obok dębu przechodzi zielony szlak turystyczny wiodący z Bliżyna do Zagnańska. Swoją popularność zawdzięcza swej budowie, ale głównie wiekowi. Okazuje się bowiem, że Dąb Bartek jest największym i najstarszym znanym w Polsce drzewem. Jego wymiary jak i wiek są rzeczywiście imponujące. Dąb Bartek bowiem mierzy obecnie 30 metrów wysokości, obwód pnia na wysokości 1,3 m wynosi 9,85 m, a średnica korony to ok. 40 metrów. 

Ze względu na spróchniały pień trudno jest dokładnie oszacować wiek drzewa, ale naukowcy określili, że Dąb Bartek liczy sobie od 645 do 670 lat, choć według tradycji drzewo ma aż 1200 lat. Ze względu na swój sędziwy wiek „Bartek” uznany został za pomnik przyrody i objęty ochroną prawną. Z historią dębu związane jest wiele legend. Według niektórych z nich w cieniu dębu odpoczywali Bolesław Krzywousty i Jan III Sobieski. 

W latach 20. obumarłe fragmenty pnia wnętrza drzewa zabezpieczono betonowymi plombami. Dla ochrony drzewa postawiono podpory teleskopowe i zamontowano instalację odgromową. Niestety próchnienie pnia stanowi poważny problem dla istnienia dębu, który i tak poważnie ucierpiał w wyniku pożaru w roku 1906, oraz uderzenia pioruna w roku 1991. Piorun poważnie uszkodził jeden z konarów drzewa i spowodował zapalenie się pnia. 

Mimo wielu dramatycznych przeżyć Dąb Bartek jest nadal żywym drzewem. Jest symbolem siły i wytrwałości. Pozostaje mieć nadzieję, że Dąb Bartek jeszcze przez długie lata będzie cieszył wzrok odwiedzających go turystów.








Wielki piec hutniczy w Kuźniakach

Kuźniaki to wieś w gminie Strawczyn, położona w województwie Świętokrzyskim. Na trasie z Rudy Strawczyńskiej do Miniowa, w pobliżu rzeki Łososiny, tzw. Wiernej Rzeki, znajdują się ruiny wielkiego pieca hutniczego z lat 1782-1897. 

Znajdujący się tam kiedyś wielki piec hutniczy należał do rodziny Radońskich. Na przestrzeni lat kilkakrotnie go modernizowano, zmieniali się też jego właściciele. W ostatnich latach funkcjonowania, gdy zakład był własnością spółki Kamiński-Grosman, otrzymał imię „Jadwiga”. Ostatnią rozbudowę przeszedł w 1890 r. Huta „Jadwiga” w II połowie XIX w. produkowała ok.1000 ton surówki rocznie. Z wytapianego w Kuźniakach żelaza produkowano m.in. kraty i balustrady. 

Huta przestała działać w 1897 r. z powodu wyczerpania się zasobów miejscowej rudy żelaza. Zakład, w czasach swej świetności, zatrudniał kilkudziesięciu pracowników. W 1901 r. został częściowo rozebrany. Później w dawnych pomieszczeniach fabrycznych urządzono młyn wodny. Wielki piec hutniczy w Kuźniakach był najmniejszym z ówczesnych wielkich pieców na ziemiach polskich. Dzisiejszy jego fragment jest zabytkiem techniki. Pozostałości zakładu wielkopiecowego zostały wpisane do rejestru zabytków.