8 lutego 2014

Pałac Kołłątajów w Wólce Kłuckiej

Wólka Kłucka to wieś położona w województwie Świętokrzyskim. Znajduje się tu piękny pałac myśliwski z XIX wieku. W tej malowniczej miejscowości chciał mieć swą rezydencję sam Hugo Kołłątaj. Zamówił więc projekty włoskich architektów, by zbudować tu pałac. Nie udało mu się jednak dokończyć dzieła. Dopiero bratanek księdza, Eustachy Kołłątaj, wzniósł posiadłość ok. 1830 roku. Pałac obecnie nazywany jest „Kołłątajówką”. Kolejnymi właścicielami posiadłości po Kołłątajach były rodziny m.in. Wzdulskich, Lipskich i Dąbrowskich. 

Klasycystyczny pałac stał przez lata w ogrodzie o powierzchni 1,53 ha nad brzegiem rzeki Łososiny, tzw. Wiernej Rzeki. Stoi na planie wydłużonego prostokąta. Przodem zwrócony jest na południe, murowany i tynkowany. Od frontu parterowy, na wysokiej podmurówce, od tyłu był piętrowy. Do głównego wejścia przez głęboki portyk z sześcioma jońskimi kolumnami prowadzą szerokie schody. W wewnętrznej ścianie portyku widniały duże prostokątne arkadowe okna. Pałac składał się z 18 pomieszczeń. Na osi południowej budynku był korytarz, w trakcie frontowym były duże salony a od tyłu małe pokoje. Elewacje boczne budynku miały analogiczny podział. W pałacu była także kaplica. Budynek miał niski dach czterospadowy i kubaturę ok. 1100 m kw. Po przeciwnej stronie rzeki Łososiny znajdują się nieliczne zabudowania gospodarcze z I połowy XIX w, należące kiedyś do pałacu. 

Pałac znany był z duchów, które się pojawiały i ostrzegały przed niebezpieczeństwem, Świętosław Krawczyński w „Raptularzu świętokrzyskim” pisze o duchach, jakie nawiedzały kolejnych właścicieli Kołłątajówki. Opisuje, że jeden z nich był nawet bardzo zżyty z rodziną Lipskich. Gdy pojawiał się w salonie jako elegancki starszy pan, rozmawiano z nim i zapraszano do stołu. Istnieje legenda, że w Wólce Kłuckiej „przed front dworu zajeżdżała cwałem kareta. Strzelanie z batów, wiwaty, konie okryte pianą, w oknie pojazdu blada twarzyczka panny młodej w welonie... Wnet to się rozwiewało, znikało, pozostawiając trochę dymu, który wkrótce też się rozwiewał. Zjawy te były upamiętnieniem jakiegoś tragicznego wesela w rodzie dawnych posiadaczy pałacu. Joanna Dąbrowska, żona jednego z właścicieli, Stefana Dąbrowskiego, także rozmawiała z duchami w Kołłątajówce. Ponoć zjawa Eugenii Kołłątaj w pierwszych dniach września 1939 przestrzegała panią Dąbrowską przed opuszczaniem wsi i przepowiedziała upadek Hitlera, stwierdzając, że "przy końcu walk zginie on w niesławie i nie będzie miał ludzkiego pogrzebu". Gospodyni pałacu spotkała także jednego z byłych właścicieli Wólki Kłuckiej, który przemówił do niej słowami: "Dziękuję wam za modlitwy, które wznosicie na intencję tych, co tu kiedyś żyli i zmarli". 

Po opuszczeniu pałacu przez rodzinę Dąbrowskich, obiekt stał się miejscem spotkań łobuzerii. W 1993 roku zniszczył go pożar. Spłonął wówczas całkowicie dach i strop. Pałac nie jest udostępniony zwiedzającym. Mury, które się zachowały, grożą dziś zawaleniem. Z roku na rok zabytek ulega zniszczeniu. Obecnym właścicielem ruin jest Krzysztof Kurpiński, który w Kołłątajówce spędził dzieciństwo. Posiadłość jest wystawiona na sprzedaż.










Cementownia Wierzbica

Polska należy do nielicznych krajów, które jako pierwsze na świecie rozpoczęły w skali przemysłowej produkcję cementu. Należy zaznaczyć, że historia przemysłu cementowego zaczyna się w okresie, kiedy ziemie polskie objęte były trzema zaborami. Pierwszą fabrykę cementu uruchomiono na ziemiach polskich w 1857 r. w Grodźcu koło Będzina. Była to piąta z kolei fabryka cementu na świecie. Pierwsza produkcja wynosiła 3 tys. beczek po 164 kg, czyli około 490 ton na rok. 

W stosunkowo krótkim czasie, tj. w ciągu zaledwie 15 lat, w zaborze rosyjskim i austriackim powstało 13 zakładów cementowych, z czego w zaborze rosyjskim uruchomiono aż 8 cementowni w ciągu 3 lat. W roku 1900 wyprodukowano w zaborze rosyjskim 112 300 ton cementu, a import cementu z zagranicy wynoszący w latach 1894-97 średnio 7-9 tys. ton cementu, spadł w 1900 r. do 1 tys. ton. 

Ogółem, na ziemiach polskich w trzech zaborach istniało w 1914 r. 16 czynnych cementowni, 2 nieczynne i jedna w budowie. Roczna zdolność produkcyjna wszystkich cementowni wynosiła wtedy ponad 1,3 mln ton cementu, a wykorzystanie tej zdolności było na poziomie 63%. 

W czasie I wojny światowej przemysł cementowy na ziemiach polskich uległ w dużym stopniu zniszczeniu lub rekwizycji. Dwadzieścia kolejnych lat, do 1939 roku, były dla polskiego przemysłu cementowego okresem odbudowy i rozbudowy w granicach niepodległego państwa polskiego. Po zakończeniu I wojny światowej produkcja odbywała się w 12 zakładach a pod koniec lat dwudziestych i na początku trzydziestych w Polsce było 18 fabryk, produkujących cement. W roku 1928 produkcja cementu przekroczyła wielkość 1 mln ton, a zużycie na jednego mieszkańca wyniosło 33 kg cementu. 

W roku 1937 wyprodukowano 1,5 mln ton cementu i dało to Polsce 9. miejsce na światowej liście producentów. W 1939 roku przewidywana produkcja cementu miała przekroczyć 2 mln ton. Pod względem stanu technicznego oraz jakości produkowanego cementu polski przemysł cementowy w okresie międzywojennym stał na bardzo wysokim poziomie. 

II wojna światowa zahamowała rozwój przemysłu i uległ on jeszcze większemu zniszczeniu niż podczas I wojny światowej. Lata czterdzieste w polskim przemyśle cementowym to przede wszystkim okres odbudowy i modernizacji istniejących zakładów, natomiast w latach pięćdziesiątych podjęto budowę nowych fabryk. Pierwszym zakładem zbudowanym po wojnie była cementownia "Wierzbica", uruchomiona w roku 1952. 

W roku 1977 przemysł cementowy osiągnął wielkość produkcji rocznej na poziomie ponad 21 mln ton cementu i uplasował się w czołówce światowych producentów, zajmując dziesiąte miejsce w świecie i szóste w Europie. Od roku 1979 zaczął się trudny okres dla polskiego przemysłu cementowego, spowodowany załamaniem gospodarczym kraju. Sytuacja kryzysowa odbiła się na produkcji cementu, której wielkość w latach 1981-89 spadła do poziomu 15-17 mln ton cementu. Po transformacji gospodarki planowej na gospodarkę rynkową, co miało miejsce w roku 1990, produkcja cementu wyniosła około 12 mln ton. W roku 1993 zużycie cementu w Polsce obniżyło się do 10 mln ton cementu. Poprawa sytuacji przemysłu nastąpiła w latach 1994-95. 

Wierzbica do dzisiaj pod Radomiem kojarzona z ogromną cementownią i produkcją szkodliwego azbestu. W drugiej połowie lat 90 ubiegłego wieku zakład upadł. Pracę straciło w niej wówczas ponad 1000 osób. Początki cementowni sięgają lat 1952–1955. Wówczas, w oparciu o miejscowe kopalnie wapienia i radzieckie technologie, powstała cementownia "Przyjaźń". Po 1989 roku nazwa została zmieniona na cementownia "Wierzbica". W 1996 roku zakład przejął koncern Lafarge, który 12 października 1997 roku wygasił ostatnie piece. W 2008 roku powstał plan ponownego uruchomienia cementowni "Wierzbica", z którego jednak nic nie wyszło. Na kilku działkach po zakładzie funkcjonują małe firmy. Tymczasem miejscowe złoża margla szacowane są jako jedne z największych w Polsce.
















1 lutego 2014

Skały Mirowskie

Półtorakilometrowy garb zwany Grzędą Mirowską pomiędzy zamkami w Mirowie i Bobolicach. Jest do doskonałe miejsce zarówno do spacerów jak i dla wielbicieli wspinaczki. Miejsce stanowi wspaniałą wizytówkę Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Ten przepiękny skrawek północnej części Jury od wielu lat słynie ze wspaniałych widoków i bogatej historii, rejon ten jest coraz częściej jednym z głównych celów wycieczek oraz jednym z popularniejszych punktów docelowych miłośników wspinaczki skałkowej. Tereny, o których mowa, znajdują się obecnie w rękach prywatnych (skałki i oba zamki wykupił senator RP pan Lasecki). Wprowadzono szereg istotnych modyfikacji i obostrzeń dotyczących nie tylko poruszania się po terenie, ale również uprawiania wspinaczki skałkowej. Przede wszystkim dbałość o czystość szlaku i otoczenia wapiennych skał, ma to służyć głównie bezpieczeństwu ruchu pieszego jak i samych wspinających się.








Zamek w Mirowie

Historia zamku sięga pierwszej połowy XIV wieku, kiedy to na wapiennej skale zbudowana została murowana, gotycka strażnica. Odkryte w czasie prac archeologicznych przedmioty potwierdziły wcześniejsze istnienie w tym miejscu osady plemion kultury łużyckiej, a następnie drewniano-ziemnego grodu powstałego w końcowej epoce brązu tj. około 900-700 lat p.n.e. oraz późniejsze istnienie warowni z okresu rzymskiego i wczesnego średniowiecza. Legendarnym władcą grodu w czasach Bolesława Krzywoustego był rycerz Mir, od którego imienia powstała nazwa zamku i osady. Przypuszcza się, że fundatorem murowanej strażnicy był nim Kazimierz Wielki lub Władysław Opolczyk. 

Pod koniec XIV w. ta niewielka jednopiętrowa warownia zajmowała powierzchnię około 270 m kw. Należała ona wtedy do rycerzy Krzeczora i Krystyna herbu Lis, właścicieli pobliskiego zameczku w Koziegłowach. Około 1489 roku Mirów z okolicznymi dobrami nabył Piotr Myszkowski herbu Jastrzębiec. Przez następne 144 lata zamek był siedzibą rodową Myszkowskich. W tym okresie był on wielokrotnie przebudowywany i rozbudowywany. W roku 1633 dobra mirowskie nabył Jan Koryciński, a na cztery lata przed potopem właścicielem zamku zostali Męcińscy, którzy niedługo cieszyli się nowym nabytkiem gdyż Mirów podobnie jak i większość zamków na jurze został zniszczony przez wojska szwedzkie. Część ocalałych pomieszczeń zamieszkana była jeszcze do roku 1787, ale pogarszający sie stan zamku i groźba zawalenia sie stropów zmusiły ostatnich mieszkańców do opuszczenia rezydencji. 

W 2006 roku rodzina Laseckich, obecnych właścicieli Zamku Mirów rozpoczęła prace zabezpieczające mające na celu ratowanie tego zabytku. Na zlecenie przedstawicieli rodziny: senatora Jarosława W. Laseckiego i jego brata Dariusza Laseckiego rozpoczęto szereg badań, na podstawie których opracowywany jest optymalny sposób zabezpieczenia mirowskich ruin. Obecnie nie jest możliwe zwiedzanie wnętrza zamku, który ze względu na zagrożenie jakie stwarza dla turystów, musiał zostać ogrodzony. Docelowo Zamek Mirów zostanie udostępniony dla ruchu turystycznego, planowana jest również częściowa rekonstrukcja zawalonych ścian.