Centrum Geoedukacji w Kielcach

Centrum Geoedukacji stanowi nowoczesny budynek usytuowany w południowo-wschodniej części Kielc na terenie rezerwatu przyrody nieożywionej „Wietrznia im. Zbigniewa Rubinowskiego” w otoczeniu dawnych wyrobisk górniczych. Widoki z tego miejsca roztaczają się na pasmo Gór Świętokrzyskich. W kamieniołomie Wietrznia wydobywano dawniej wapienie i dolomity, natomiast w obrębie całego rezerwatu obserwować można unikalny profil skał dewonu środkowego i górnego, udokumentowany znaleziskami gatunków fauny kopalnej. 

Centrum Geoedukacji to miejsce, gdzie w przystępny sposób przekazywana jest wiedza geologiczną i geograficzną, z wykorzystaniem nowoczesnych metod i narzędzi edukacyjnych. 

Główną atrakcją placówki jest kino 5D, dzięki któremu można odbyć prawdziwą wędrówkę do wnętrza Ziemi. Kapsuła zawiera symulator lotów do środka naszej planety, a widzowie czują ruch, krople wody, powiew wiatru i zmiany temperatury. Można także zobaczyć zorganizowaną w centrum wystawę pt. „Galeria Ziemi”, która zawiera geologiczną różnorodność regionu świętokrzyskiego ze szczególnym uwzględnieniem okresu dewońskiego z ogromnym modelem ryby pancernej - drapieżcy z dewońskiego morza. 

Wizyta w Centrum Geoedukacji jest świetnym wstępem do lepszego zrozumienia geologicznego fenomenu Gór Świętokrzyskich, na czele z gołoborzami, jaskiniami czy dawnymi rafami koralowymi.

Rezerwat przyrody nieożywionej „Wietrznia im. Zbigniewa Rubinowskiego” 

Jaskinie Kadzielni

System jaskiniowy - Jaskinia Odkrywców - Prochownia - Szczelina na Kadzielni jest największym obiektem podziemnym na kieleckiej Kadzielni. Pierwotnie były to trzy osobne jaskinie, które połączone zostały w czasie prac eksploracyjnych prowadzone przez speleologów w latach 2004-2009 w jeden ciąg jaskiniowy. W listopadzie 2004 r. grotołazi ze Speleoklubu Świętokrzyskiego w Kielcach rozpoczęli w trzech jaskiniach Kadzielni: Jaskini Odkrywców, Prochowni i Szczelinie na Kadzielni prace eksploracyjne dla potrzeb podziemnej trasy turystycznej. Prace te polegały głównie na wybieraniu z jaskiń gliniastego namuliska i gruzu skalnego a następnie penetracji napotkanych pustek krasowych. Do końca stycznia 2005r. odkryto 88 m nowych korytarzy i połączono Prochownię z Jaskinią Odkrywców. Dalsze prace eksploracyjno – udostępniające prowadzili górnicy z krakowskiej firmy AMC odkrywając kolejne 82 m nowych korytarzy i łącząc w 2009 r. wszystkie trzy jaskinie w jeden system. 

Wszystkie otwory jaskiń zostały odkryte podczas eksploatacji kamieniołomu. Obecnie łączna długość wszystkich korytarzy jaskini wynosi 392 m a deniwelacja 21 m. Dla ruchu turystycznego dostępna jest podziemna trasa turystyczna przebiegający przez Jaskinię Odkrywców, Prochownię i Szczelinę na Kadzielni o długości 140 m i deniwelacji 10 m, rozwinięta na trzech poziomach. Jaskinie powstały w wyniku działania procesów krasowych czyli rozpuszczania skał przez wody zawierające dwutlenek węgla, przez bardzo długi okres czasu, liczony w milionach lat. 

Początki eksploatacji wapieni dewońskich na Kadzielni sięgają XVIII w. i trwała ona do 1962 r. Wydobywane w kamieniołomie wapienie wykorzystywano do produkcji wapna, którą prowadzono na miejscu w piecach wapienniczych. Podczas kilkusetletniej eksploatacji skał wapiennych w kamieniołomie wielokrotnie odkrywano jaskinie. Niektóre z nich uległy wówczas całkowitemu zniszczeniu. Do dnia dzisiejszego zachowało się na Kadzielni 25 jaskiń i schronisk skalnych. Do większych jaskiń Kadzielni należą oprócz systemu Jaskinia Odkrywców-Prochownia –Szczelina na Kadzielni również: Jaskinia Wschodnia (100 m), Jaskinia Jeleniowska (36 m) i Jaskinia Zwaliskowa (30 m).

Na jednej ze skalnych ścian Kadzielni w 2005r. ustawiono dwie betonowe tablice symbolizujące dziesięć przykazań. Pomysłodawcą tablic na Kadzielni był prezydent miasta Kielce.

Rezerwat Przyrody Ślichowice im. Jana Czarnockiego

Rezerwat Przyrody Ślichowice znajduje się na terenie Kielc i jest rezerwatem przyrody nieożywionej, utworzony w 1952 r. Najmniejszy rezerwat przyrody na terenie miasta. W chwili utworzenia rezerwat znajdował się daleko poza granicami miasta, obecnie leży w dużej dzielnicy mieszkaniowej. Teren rezerwatu to dawny kamieniołom, położony w zachodniej części miasta na obszarze Góry Ślichowica (303 m n.p.m.) w rejonie Czarnowskich Górek.

Kamieniołom eksploatowany był w okresie międzywojennym dla potrzeb kolejnictwa i drogownictwa. Eksploatację wapieni prowadzono do 1970 r. W rezerwacie ochroną objęto „podręcznikowe” formy plastycznego fałdowania warstw skalnych. Pod wpływem czerpiących energię z wnętrza ziemi sił tektonicznych, pierwotnie poziome warstwy skalne zmieniły swe położenie. Ewenementem jest bardzo rzadko spotykany fałd leżący (obalony) ‒ jedyne takie okazałe i tak dobrze widoczne odsłonięcie tego typu w Polsce. 

Znajduje się ono w zachodniej ścianie chronionej grzędy skalnej o szerokości 15-25 m., długości 130 m. i wysokości do 30 m. Na lewo od fałdu leżącego warstwy skał stoją prawie pionowo, w dolnej części podginają się pod niego, a w górnej okrywają go. Obserwując fałd możemy przekonać się, że w twardych i kruchych skałach możliwe są odkształcenia plastyczne, także bez przerwania ich warstw. 

Odsłonięcie to ma wybitne walory dydaktyczne, stąd jego fotografie i opisy spotykamy w wielu podręcznikach szkolnych i akademickich. Pierwszym geologiem który przedstawił wartości naukowe tego miejsca był Jan Czarnocki – geolog i badacz Gór Świętokrzyskich podjął działania mające na celu ochronę tego fragmentu kamieniołomu. W 1949 r. uznano go za pomnik przyrody, w 1952 r. ustanowiono rezerwat im. Jana Czarnockiego.

Wielka Krokiew

Najsłynniejsza polska skocznia narciarska. Kolebka polskich skoków i sukcesów od momentu jej powstania w 1925 roku. Twórcą jej jest Karol Stryjeński - architekt, plastyk, miłośnik Tatr i góralszczyzny. W 1922 roku wygrał konkurs na plan regulacji czyli plan przestrzenny zagospodarowania, Zakopanego. Plan przewidywał podział Zakopanego na strefy. Południowa część miasta, u podnóża Krokwi, miała być dzielnicę sportową, ze skocznią narciarską w roli głównej. Dla realizacji tego pod koniec 1922 r. Stryjeński zainicjował powstanie spółki „Park Sportowy”, z księdzem-taternikiem Janem Humpolą na czele. „Park Sportowy” uzyskał pozytywną opinię Państwowej Rady Ochrony Przyrody. 

Budowa skoczni szła powoli ze względu na brak pieniędzy. Udało się pozyskać pomoc wojska, a w styczniu 1925 r. Rada Gminna Zakopanego wsparła „Park Sportowy” subwencją na rzecz skoczni. 22 marca 1925 r. skocznię uroczyście otwarto. Pierwsze zawody wygrał tu Stanisław Gąsienica-Sieczka, osiągając 30 i 36 m. Od tego czasu skocznia była kilkukrotnie gruntownie modernizowana. Obecnie stopniowo zmienia się infrastrukturę. Na niej odbywają się zawody o Puchar Świata w zimie oraz Grand Prix w lecie.

Średnia Krokiew

Nieopodal Wielkiej Krokwi znajdują się cztery skocznie o zróżnicowanych wielkościach jako najbardziej popularne w Polsce obiekty treningowe dla zawodników wszystkich kategorii wiekowych.

Największa z nich – zwana Średnią Krokwią – to miejsce rozgrywanych zawodów w ramach: Pucharu Kontynentalnego, FIS, Lotos CUP czy Mistrzostw Polski. Średnia Krokiew to także miejsce treningów dla innych ekip zagranicznych.

Krupówki

Ulica w Zakopanym, powstała dopiero w 1870 r. Wcześniej była to droga łącząca hutę w Kuźnicach z wsią Zakopane, która rozłożyła się wzdłuż drogi do Doliny Kościeliskiej. Krupówki powstały na terenie należącym do Krupowskich na tzw. Równi Krupowej. Wzdłuż tej ulicy budowano w XIX w. drewniane domy, w których przebywali kuracjusze uzdrowiska Zakopane. Niestety, drewniana zabudowa spłonęła w 1899 r. i od tego czasu powstają budynki w różnym, nie zawsze pasującym stylu. Niemniej jednak jest tu kilka zabytkowych domów. Na Krupówkach znajduje się pomnik wielkiego dobrodzieja Tatr i Zakopanego, Władysława Zamoyskiego, który w 1924 r. przekazał swoje dobra państwu polskiemu.

Zamek w Bielsku-Białej

Wznoszący się w centrum Bielska-Białej zamek jest najstarszą i największą zabytkową budowlą stojącą na terenie historycznego miasta Bielska. Według legendy w jego miejscu miał znajdować się niegdyś gródek rozbójników napadających na podróżujących tamtędy kupców. Książę opolski Kazimierz (1229/30) miał zdobyć ową fortalicję i wytępić zbójców, zaś w miejscu tym wystawić zameczek myśliwski, który z czasem rozbudowany został do postaci okazałego zamku, przy którym rozwinęło się miasto Bielsko. 

Najstarsze części pochodzą z XIV wieku, a przez następne stulecia był stopniowo rozbudowywany i przekształcany. Jest typem zamku miejskiego, od początku włączonego w system fortyfikacji Bielska i zarazem tworzącego najsilniejszy element jego obwarowań. Przez stulecia pełnił rolę śląskiej warowni granicznej, najpierw strzegąc granicy księstw dzielnicowych cieszyńskiego i oświęcimskiego, od połowy XV wieku granicy państwowej czesko-polskiej, a od 1526 roku austriacko-polskiej. Od końca XVI wieku rola obronna zamku malała i przekształcał się on coraz bardziej w rezydencję szlachecką. Współczesny wygląd budowli pochodzi z czasów ostatniej wielkiej przebudowy z 2. połowy XIX wieku, która zatarła całkowicie jej dawne cechy stylowe. W latach 1899-1973 w miejscu widocznego obecnie od strony wschodniej ceglanego muru oporowego stał ciąg tzw. bazarów, tworzących efektowną podbudowę architektoniczną dla bryły zamku. Niestety, bazary wyburzono w związku z poszerzaniem ulicy Zamkowej. 

Zamek wzniesiony przez władających Księstwem Cieszyńskim Piastów przez ponad dwa stulecia służył jako jedna z ich siedzib. Od 1572 roku był centrum administracyjno-gospodarczym samodzielnego bielskiego państwa stanowego, którym władali przedstawiciele szlacheckich rodzin Promnitz, Schaffgotsch, Sunnegh, Solms i Haugwitz. W 1752 roku państwo stanowe podniesione zostało do rzędu księstw i przeszło w ręce familii Sułkowskich. Księstwo Bielskie istniało do 1849 roku, kiedy to podczas wprowadzania w Austrii nowoczesnego podziału administracyjnego, likwidującego stare struktury feudalne, jego tereny weszły w skład bielskiego starostwa powiatowego. Sam zamek oraz liczne dobra w okolicy miasta pozostawały w posiadaniu Sułkowskich do 1945 roku. Po II wojnie światowej zamek przejęty został przez Państwo i służył jako siedziba licznych instytucji kulturalnych, w tym Muzeum.