25 maja 2014

Konzentrationslager Lublin, Majdanek

Niemiecki obóz koncentracyjny w Lublinie, nazywany potocznie Majdankiem, powstał na mocy decyzji Heinricha Himmlera. Wizytując Lublin w lipcu 1941 roku, powierzył on dowódcy SS i policji w dystrykcie lubelskim Odilowi Globocnikowi zadanie zbudowania obozu dla 25-50 tys. więźniów, którzy byliby wykorzystywani w warsztatach oraz na budowach SS i policji.

Pierwotne zamierzenia dotyczące wielkości obozu kilkakrotnie modyfikowano, każdorazowo zwiększając jego rozmiary i planowaną liczbę więźniów. Generalny plan budowy Majdanka, zatwierdzony 23 marca 1942 roku, zakładał urządzenie obozu dla 150 000 więźniów i jeńców. Tym samym Majdanek miał się stać największym obozem w okupowanej Europie. Jednak trudności gospodarcze i niepowodzenia na froncie wschodnim nie pozwoliły na pełną realizację tych planów.

Budowany od jesieni 1941 roku obóz nosił początkowo nazwę Kriegsgefangenenlager der Waffen SS Lublin – obóz dla jeńców wojennych, zaś w lutym 1943 roku został przemianowany na Konzentrationslager Lublin – obóz koncentracyjny. 

Pierwszymi więźniami byli jeńcy radzieccy, a od wiosny 1942 roku obóz stał się ośrodkiem zagłady Żydów. Ostatnie badania wskazują, że zostało tam zamordowanych około 80 tysięcy, z czego 59 tysięcy stanowili Żydzi. Obóz został wyzwolony w 1944 roku, przez Armię Czerwoną. Przebywało w nim wówczas około tysiąca więźniów, wśród nich żołnierze Armii Krajowej. W ciągu kilku dni poprzedzających wejście wojsk radzieckich, Niemcy zamordowali w obozie 800 więźniów Zamku Lubelskiego.

Pierwszej masowej egzekucji na Majdanku dokonano w grudniu 1941 roku. Rozstrzelano wówczas 2 tysiące jeńców radzieckich. W czerwcu 1942 roku uruchomiono pierwsze krematorium. Pierwszy transport mieszkańców z "aryjskiej" strony Warszawy trafił do Majdanka w styczniu 1943 roku. W czerwcu tego samego roku znaleźli się tu mieszkańcy warszawskiego i białostockiego getta oraz ofiary pacyfikacji Zamojszczyzny. 3 listopada 1943 roku w obozie na Majdanku miała miejsce największa masowa egzekucja tzw. krwawa środa, w ramach akcji Erntefest - Dożynki. Hitlerowcy rozstrzelali wtedy ponad 18 tysięcy Żydów, więźniów Majdanka i obozów pracy na terenie Lublina.

Majdanek został wyzwolony 23 lipca 1944 roku, po wkroczeniu do Lublina Armii Czerwonej. Jednakże na terenie Majdanka został natychmiast utworzony obóz filtracyjny NKWD dla żołnierzy AK i NSZ, wykorzystujący infrastrukturę hitlerowską. Rok po wyzwoleniu obozu została powołana w Lublinie polsko-radziecka komisja nadzwyczajna do zbadania zbrodni hitlerowskich popełnionych na Majdanku. Komisja zabezpieczyła materiały dowodowe i postawiła w stan oskarżenia sześciu oprawców zatrzymanych podczas wyparcia Niemców z Lublina. Wyroki śmierci wykonano publicznie.

Dalsze procesy miały miejsce w pierwszych latach po wojnie. Z 1037 znanych z nazwiska funkcjonariuszy SS na Majdanku, tylko 170 poniosło odpowiedzialność karną. Jesienią 1944 roku na terenie dawnego obozu powstało Państwowe Muzeum Majdanka.




















 














17 maja 2014

Noc Muzeów 2014 - Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej "Elektrownia" w Radomiu

Pierwszym właścicielem elektrowni było Rosyjskie Towarzystwo Elektryczne „Union” S. A. Z Petersburga, z którym 14 kwietnia 1900 r. magistrat miasta Radom zawarł umowę na budowę i eksploatację stacji elektrycznej. Miasto zostało po raz pierwszy oświetlone światłem elektrycznym 16 marca 1901 r., a energia ta została wytworzona właśnie w tym budynku. W czasie I wojny światowej, w 1915 r., wycofująca się przed wojskami niemiecko-austriackimi administracja rosyjska nakazała demontaż i wywiozła do Rosji 60% urządzeń elektrowni. W maju 1921 r. całkowity zysk z lat 1918-1920 udziałowcy przeznaczyli na renowację budynku. Kolejna przebudowa i modernizacja budynku elektrowni trwała cztery lata (1924-1928) i wiązał się z budową w Radomiu państwowego przemysłu tytoniowego i zbrojeniowego oraz osiedla „Planty”. Po krótkim ożywieniu sytuacji gospodarczej (1937-1939) związanym z powstaniem Centralnego Okręgu Przemysłowego wybuchła wojna i znów nastąpiła bezwzględna eksploatacja elektrowni przez niemieckiego okupanta. Niemcy zdemolowali i częściowo wywieźli dwa z trzech agregatów prądotwórczych. Trzeci uruchomiono kilka dni po wyzwoleniu miasta. 16 marca 1946 r. wygasła koncesja dla RTE i elektrownię przejęła Gmina Miasta Radomia. Przez trzy następne lata wyremontowano dwa kotły i turbiny, jednak elektrownia powoli traciła swoje znaczenie, aż do całkowitego unieruchomienia – w 1956 r. 

W latach 1956-1963 opuszczony budynek dawnej elektrowni miejskiej niszczał, do czasu, gdy zaczęto w nim wytwarzać energię cieplną. W 1963 roku uruchomiono w nim ciepłownię miejską Nr 3 zasilająca w ciepło i parę technologiczną szpital miejski na ulicy Tochtermana. Od 1966 budynkiem zarządzało miejskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej, zmienione w 1975 r. na wojewódzkie „WPEC” o od stycznia 1999 r. na Radomskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej „Radpec”. Ciepłownia nr 3 zakończyła swoją działalność na koniec sezonu grzewczego 1997/1998. Pod koniec lat 90. w budynku lokują się biura różnych miejskich agencji i instytucji. 24 maja 2005 r. Gmina Miasta Radomia przekazała obiekt i działkę Zarządowi Województwa Mazowieckiego. Wówczas dawna elektrownia miejska stała się siedzibą Mazowieckiego Centrum Sztuki Współczesnej „Elektrownia” w Radomiu.


Kapitalny remont siedziby Centrum Sztuki Współczesnej trwał 3,5 roku. Modernizację utrudniał stan techniczny zabytkowego budynku. Nowa część obiektu została wkomponowana w starą infrastrukturę. W odnowionej siedzibie powstało kilka sal wystawienniczych, a także pomieszczeń przystosowanych do urządzenia tam kawiarni, sali kinowej oraz biblioteki. Udało się również zagospodarować stary piec pochodzący z 1901 roku. 







Noc Muzeów 2014 - Komenda Miejska Straży Pożarnej w Radomiu

W Noc Muzeów można było zobaczyć sprzęt strażacki, który jest używany na co dzień w pracy. Oprócz tego chętni mieli okazję odwiedzić Salę Tradycji im. gen. Zygmunta Jarosza. Generał był nestorem polskiego pożarnictwa, wychował kilka pokoleń strażaków. W Sali Tradycji znajdują się pamiątki po Zygmuncie Jaroszu oraz urządzenia, które były używane przez strażaków kilkadziesiąt lat temu.






Noc Muzeów 2014 - Muzeum Komunikacji w Warszawie

Muzeum Komunikacji tworzy grupa entuzjastów techniki i pasjonatów historii. Na razie muzeum jest w budowie. Muzeum mieści się w budynku dawnego Garażu Drezyn na stacji Warszawa Praga. Była to pierwotnie składnica Kolei Nadwiślańskiej zbudowana ok. 1875 roku. W muzeum gromadzone są różnego rodzaju zbiory związane z komunikacją (od kolejowych eksponatów po motoryzacyjne). Podczas Nocy Muzeów można było zobaczyć zabytkowy wóz bojowy Jednostki Ratunkowo-Gaśniczej nr 2 Państwowej Straży Pożarnej w Warszawie, zabytkowe motocykle oraz zabytkowe samochody.